Günün sonunda tükənmişlik hissi: Fiziki yoxsa zehni yorğunluq?

Hər birimiz günün sonunda həm bədənimizdə, həm də ağlımızda bir yüklənmə hiss edirik. Bəzən yatağa uzandığımız zaman bədənimizin tamamilə tükəndiyini hiss edirik, bəzən isə fiziki olaraq enerjimiz normal olsa da, ağlımız yorulmuş kimi olur. Bu tükənmişlik hissi yalnız fiziki fəaliyyətlə əlaqədar olmaya bilər; zehni yüklənmələr də bəzən bədən yorğunluğundan daha çox bizi “bitirir”. Peki, günün sonunda bizi yoran nədir – bədənimiz, ağlımız, yoxsa hər ikisi bir yerdə? Fiziki yorğunluq: bədən siqnalı

Fiziki yorğunluq, əsasən bədənin gündəlik fəaliyyətlər və hərəkət nəticəsində enerji sərf etməsi ilə yaranır. Məsələn, uzun müddət işləmək, ağır qaldırmaq və ya çox hərəkət tələb edən işlər fiziki yorğunluğun əsas səbəblərindəndir. Bu halda bədənimiz enerji ehtiyatlarını tükədir, əzələlərdə yığılmış laktik turşusu və hormonlar yorğunluq siqnalı verir.

Bədən tərbiyəsi üzrə ekspert Əlican Qasımov 32gun.az-a bildirir ki, fiziki yorğunluq zamanı bədənimizdə kortizol və adrenalin səviyyəsi yüksəlir. “Əgər bədən yorğun olsa da, ağıl aktivdirsə, insanlar tez-tez fiziki istirahətlə enerjilərini bərpa edə bilirlər,” – deyə o əlavə edir. Fiziki yorğunluq hissi adətən yataqda uzanmaq və dərin nəfəs almaqla azala bilər.

Zehni yorğunluq: görünməyən yük

Zehni yorğunluq isə bədən qədər açıq görünməsə də, günün sonunda bəzən daha əzici ola bilər. Davamlı düşünmək, qərar vermək, stres və çoxlu informasiya qəbul etmək beyni yorar. Bu tip yorğunluq daha çox “psixoloji tükənmə” və ya “mental burnout” olaraq tanınır.

Ekspert psixoloq Elnarə Məmmədova qeyd edir: “Zehni yorğunluq fiziki olaraq dincəlmiş bədənə baxmayaraq insanın özünü yorğun və bitkin hiss etməsinə səbəb olur. Beyin daim işləyirsə, sinir sistemi gərgin qalır və yuxu da bəzən kifayət qədər dərin olmur.” Zehni yorğunluğu azaltmaq üçün diqqət fasilələri, meditasiya və qısa gəzintilər çox effektivdir.

Hər ikisi birlikdə: günün sonunda balans

Əslində, günün sonunda hiss etdiyimiz tükənmişlik nadir hallarda yalnız fiziki və ya yalnız zehni olur. Çox vaxt hər ikisi bir yerdə qarışır. Məsələn, uzun bir iş günü həm fiziki hərəkət tələb edir, həm də ağırlıqlı qərarlar vermək lazım gəlir. Bu zaman bədən yorğunluğu və zehni yüklənmə bir-birini gücləndirir.

Psixoloqlar  bildirir ki, belə hallarda enerjini bərpa etmək üçün həm fiziki, həm də zehni istirahət vacibdir. “Yüngül idman, dərin nəfəs məşqləri və hobbilərə vaxt ayırmaq bədəni və zehni eyni anda rahatlatmaq üçün ən yaxşı üsullardır,” – deyə o vurğulayır.

Nəticə: yorğunluğu tanımaq və idarə etmək

Günün sonunda hiss olunan tükənmişlik bəzən fiziki yorğunluq, bəzən zehni yük, çox vaxt isə hər ikisinin qarışığıdır. Önəmli olan öz bədən və zehnimizin siqnallarını tanımaq və ona uyğun istirahət strategiyaları tətbiq etməkdir. Fiziki yorğunluq üçün rahatlama, zehni yorğunluq üçün isə diqqət fasilələri, meditasiya və hobbilər faydalıdır. Beləliklə, günün sonunda həm bədənimizi, həm də ağlımızı yeniləyə bilərik.

Nilay ÖzSöz