Rəqəmsal "məlumat selindən" yorulma: Beyin və psixologiyanın sirlərini anlamaq

Müasir dövrdə internet, sosial media və xəbər tətbiqləri həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin bununla birlikdə “məlumat seli” də gündəlik həyatımızı zəbt edir. İnsanlar getdikcə daha çox məlumat qəbul edərkən yorğunluq, diqqət dağınıqlığı və hətta stress yaşayırlar. Bu fenomenin arxasında həm beynimizin funksional məhdudiyyətləri, həm də psixoloji faktorlar dayanır.

Beynin məhdud diqqət tutumu

Beyin yalnız müəyyən miqdarda məlumatı eyni vaxtda işləyə bilir. Həddindən artıq məlumat qarşısında beyində “seçici diqqət” mexanizmi işə düşür. Bu mexanizm lazımsız və ya çox sayda məlumatı filtr etmək üçün çalışsa da, davamlı olaraq yüksək həcmdə informasiya qəbul etmək sinir sistemini yorur. Ekspertlər bildirir ki, beyin hər dəfə yeni məlumatla qarşılaşanda neyronlar aktivləşir və bu enerji tələb edir. Uzun müddət belə bir stimullaşdırmaya məruz qalmaq həm fiziki, həm də əqli yorğunluğa səbəb olur.

Psixoloji stress və qərar yorgunluğu

Rəqəmsal məlumatın çoxluğu yalnız diqqəti deyil, psixologiyanı da yorar. İnsanlar hər yeni xəbər, mesaj və ya bildiriş qarşısında seçim etməyə məcbur qalır. Psixoloq Leyla Əliyeva 32gun.az üçün danışarkən qeyd edir ki, bu “qərar yorgunluğu” ilə nəticələnir: “Hər gün minlərlə kiçik qərar vermək beyində xroniki gərginlik yaradır. Nəticədə insan daha tez yorulur, diqqətini saxlamaq çətinləşir və emosional sabitlik pozula bilər.”

Məlumatın daimi bombardmanı və zehni yüklənmə

Sosial media və xəbər platformaları fasiləsiz məlumat axını təmin edir. Beyin isə fasiləsiz məlumatla qarşılaşdıqda bu “məlumat bombardmanı”nı idarə etmək üçün daha çox enerji sərf edir. Ekspertlər qeyd edir ki, məlumatın ardıcıl və davamlı bombardmanı diqqət dağınıqlığına və hətta yuxu pozğunluğuna səbəb ola bilər. İnsan beyni belə vəziyyətləri adaptasiya etməkdə çətinlik çəkir, çünki təbii olaraq məlumatı sıralamaq və prioritetləşdirmək üçün zaman tələb olunur.

Sosial müqayisə və emosional yorğunluq

Rəqəmsal platformalarda yalnız məlumat deyil, həm də digər insanların həyatına dair vizual və yazılı kontent qarşıya çıxır. Bu, sosial müqayisə hissini gücləndirir və emosional yorğunluğa yol açır. Psixoloq Leyla Əliyeva bildirir ki, “İnsanlar daim başqalarının uğurları, xəbərləri və həyat tərzi ilə müqayisə etdikdə daxili stress artır. Bu da informasiyadan yaranan əqli yorğunluğu daha da dərinləşdirir.”

Ekspertlər məlumat yüklənməsinin qarşısını almaq üçün bəzi praktiki üsullar təklif edirlər:

Məlumat qəbulunu vaxt bloklarına bölmək;

Sosial media və xəbər tətbiqlərinə limit qoymaq;

Fasilələrlə beyin istirahəti təmin etmək;

Vacib məlumatları seçici şəkildə qəbul etmək və lazımsız xəbərləri filtr etmək.

Belə yanaşmalar beyini qorumaq, diqqəti artırmaq və emosional tarazlığı saxlamaq baxımından vacibdir.

Rəqəmsal dünyada “məlumat yorğunluğu” müasir insanın qarşılaşdığı reallıqlardan biridir. Beynimiz və psixologiyamızın limitlərini anlamadan, davamlı məlumat axınına məruz qalmaq həm əqli, həm də emosional sağlamlığa mənfi təsir göstərir. Məlumatla balanslı münasibət qurmaq, zehni yüklənməni azaltmaq üçün ən effektiv yollardan biridir.

Nilay ÖzSöz