Turizm və ekoturizm: Azərbaycanda gələcək imkanlar və yaşıl inkişaf modeli

Qlobal miqyasda ekoloji problemlərin artması və insanların daha sağlam, təbiətə yaxın istirahətə üstünlük verməsi ekoturizmi turizmin ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən birinə çevirib. Bu baxımdan Azərbaycan zəngin təbii resursları, müxtəlif iqlim qurşaqları və minilliklərə söykənən mədəni irsi ilə ekoturizm üçün unikal imkanlara malik ölkə kimi diqqət çəkir.

32gun.az bu barədə araşdırma edib:

Turizm eksperti Aytac Məmmədova mövzu ilə bağlı 32gun.az-a danışarkən bildirir ki, ekoturizm Azərbaycanın turizm xəritəsində yeni mərhələnin başlanğıcıdır:
“Dağ, meşə və göl turizmi, milli parklar, eyni zamanda kənd həyatının və yerli mədəni irsin turistlərə təqdim olunması ölkəyə gələn xarici ziyarətçilərin sayını artıra bilər. Azərbaycan bu sahədə həm təbii gözəllik, həm də autentik həyat tərzi baxımından böyük üstünlüklərə malikdir,” – deyə ekspert vurğulayır.

Mütəxəssislərin fikrincə, Böyük Qafqaz və Talış dağları, Qızılağac Milli Parkı, Göygöl, Basitçay, Hirkan meşələri, eləcə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsi ekoturizmin inkişafı üçün xüsusi potensial daşıyır. Bu ərazilərdə ekoloji marşrutların yaradılması, piyada və velosiped turları, çadır düşərgələri və kənd evlərində qalma imkanları ekoturizmin əsas istiqamətləri hesab olunur. Məsələn, Quba və Qusar bölgəsində meşə turları və dağ yürüşləri üçün ideal şərait mövcuddur, Şəki və Oğuzda isə tarixi abidələrlə birləşdirilmiş kənd turizmi proqramları turistləri cəlb edir.

Ətraf mühit üzrə ekspert Rəşad Həsənov qeyd edir ki, ekoturizm düzgün idarə edildikdə təbiətin qorunması ilə iqtisadi faydanı birləşdirir:
“Ekoturizm insanları təbiəti qorumağa və ətraf mühitə məsuliyyətlə yanaşmağa təşviq edir. Bu sahədən əldə olunan gəlir milli parkların mühafizəsinə və bioloji müxtəlifliyin qorunmasına yönələ bilər,” – deyə o əlavə edir.

Turizm analitiki Nigar Əliyeva isə son illər Azərbaycanda bu sahədə müşahidə olunan inkişafı müsbət qiymətləndirir:
“Regionlarda yol və infrastrukturun yaxşılaşdırılması, ekoloji hotellərin, qonaq evlərinin yaradılması, bələdçi hazırlığı və rəqəmsal turizm platformalarının inkişafı ekoturizmin real iqtisadi sektora çevrildiyini göstərir. Bu, xüsusilə kənd yerlərində məşğulluğun artmasına səbəb olur.”

Sosioloq Elçin Quliyev ekoturizmin sosial aspektinə diqqət çəkir:
“Ekoturizm təkcə turist axını deyil, həm də yerli icmaların inkişafıdır. Yerli əhali öz mədəniyyətini, mətbəxini və həyat tərzini qoruyaraq gəlir əldə edir. Bu isə kənddən şəhərə miqrasiyanın azalmasına müsbət təsir göstərir.”

Azad olunmuş torpaqlar, xüsusilə Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Laçın bölgəsi, ekoturizmin inkişafı üçün yeni imkanlar təqdim edir. Bu torpaqlarda unikal dağ və meşə relyefi, tarixi və mədəni abidələr, həmçinin göllər və çaylar gələcəkdə ekoturizm marşrutlarının əsasını təşkil edə bilər. Məsələn, Talış dağlarında dağ yürüşləri və nadir flora turları, Kəlbəcərdə göllər və çay sahələrində balıqçılıq və ekoloji düşərgələr, Lachın və Şuşa yaxınlığında isə tarixi məkanlarla birləşdirilmiş kənd evlərində qalma kimi imkanlar mövcuddur. Dövlət artıq bu bölgələrdə turizm infrastrukturunun yaradılması, yol və xidmət obyektlərinin inkişafı istiqamətində addımlar atır. Gələcəkdə bu torpaqlar ekoturizm vasitəsilə həm regional iqtisadiyyata, həm də ölkənin beynəlxalq turizm imicinə töhfə verə bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ekoturizmin sistemli inkişafı üçün maarifləndirmə, ekoloji standartların tətbiqi və uzunmüddətli strategiya vacibdir. Kütləvi turizmdən fərqli olaraq, ekoturizm Azərbaycanın təbii sərvətlərini qorumaqla yanaşı, ölkənin beynəlxalq imicini də gücləndirə bilər. Azad olunmuş torpaqlarda yaradılacaq yeni ekoturizm marşrutları isə bu potensialı daha da genişləndirəcək, yerli icmalara dayanıqlı gəlir mənbəyi və məşğulluq imkanları təqdim edəcək.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan ekoturizm sahəsində regionun aparıcı ölkələrindən birinə çevrilmək potensialına malikdir. Düzgün planlaşdırılmış və davamlı yanaşma sayəsində ekoturizm həm iqtisadi artım, həm ekoloji tarazlıq, həm də milli-mədəni dəyərlərin qorunması baxımından ölkə üçün strateji üstünlük yarada bilər. Azad olunmuş torpaqlarda isə həm tarixi-mədəni irsin bərpası, həm də təbii sərvətlərin qorunması ilə birləşdirilmiş ekoturizm marşrutları turizmin yeni və dayanıqlı modelini formalaşdıracaq.

Nilay ÖzSöz