Son illər valideynlərin və müəllimlərin ən çox üzləşdiyi problemlərdən biri uşaqlarda dərsə marağın azalması, dərs oxumaqdan yayınma və öyrənilən biliklərin tez-tez unudulmasıdır. Xüsusilə eyni halın davamlı təkrarlanması – uşağın mövzunu bildiyi halda imtahanda və ya dərsdə xatırlamaması – həm ailədə, həm də məktəbdə narahatlıq yaradır. Mütəxəssislər bildirir ki, bu problem təkcə tənbəlliklə izah olunmamalı, uşağın psixoloji, yaş və mühit faktorları kompleks şəkildə araşdırılmalıdır.
32gun.az bu barədə araşdırma aparıb:
Hansı yaş aralığında problem daha çox müşahidə olunur?
Psixoloqların fikrincə, dərsə marağın azalması əsasən 7–10 yaş və 11–14 yaş aralığında daha qabarıq hiss olunur.
İbtidai sinif dövründə (7–10 yaş) uşaq oyundan dərs rejiminə keçməkdə çətinlik çəkir. Bu mərhələdə dərs yükünün qəfil artması motivasiyanı azalda bilər.
Orta məktəb dövründə (11–14 yaş) isə yeniyetməlik xüsusiyyətləri – diqqətin tez yayınması, emosional dəyişkənlik, özünəinam problemləri – dərsə marağa birbaşa təsir göstərir.
Dərsi sevməməyin əsas səbəbləri
Təhsil üzrə mütəxəssislər bildirir ki, uşağın dərsi sevməməsinin arxasında bir neçə əsas səbəb dayanır:
Dərs prosesinin uşağın yaşına və marağına uyğun olmaması
Davamlı tənqid və müqayisə (başqa uşaqlarla müqayisə edilməsi)
Evdə psixoloji gərginlik
Həddindən artıq telefon və planşet istifadəsi
Uşağın uğursuzluq qorxusu və özünə inamsızlıq
“Bildiyini unutma” problemi nədən yaranır?
Eyni halın tez-tez təkrarlanması – uşağın mövzunu bildiyi halda cavab verə bilməməsi – daha çox psixoloji amillərlə bağlıdır. Stress, həyəcan, özünə güvənsizlik və daxili qorxu yaddaş bloklanmasına səbəb ola bilər. Bu zaman uşaq əslində bildiyini “unudur”, amma problem yaddaşın zəifliyi yox, emosional gərginlikdir.
Psixoloq rəyi: “Bu, uşağın daxili siqnalıdır”
Psixoloq Leyla Məmmədova mövzu ilə bağlı 32gun.az-a açıqlamasında bildirir:
“Uşağın dərsdən qaçması və bildiyini unutması onun daxili narahatlığının göstəricisidir. Bu, çox zaman ‘mən bacarmıram’ düşüncəsindən qaynaqlanır. Valideynlər problemi danlamaqla yox, səbəbini anlamaqla həll edə bilərlər. Uşaq özünü güvənli hiss etdikdə yaddaş və diqqət avtomatik olaraq bərpa olunur.”
Müəllim rəyi: “Hər uşaq eyni metodla öyrənmir”
Təcrübəli müəllim Rauf Əliyev hesab edir ki, standart yanaşma bəzən əks nəticə verir:
“Bəzi uşaqlar dinləyərək, bəziləri yazaraq, digərləri isə vizual olaraq öyrənir. Hamıya eyni üsulla dərs keçmək motivasiyanı azalda bilər. Uşaq dərsi başa düşmədikcə, ondan uzaqlaşır və nəticədə dərsi sevmir.”
Məktəb psixoloqunun mövqeyi: “Ailə-məktəb əlaqəsi zəifdir”
Məktəb psixoloqu Aysel Quliyeva problemin ailə ilə məktəb arasındakı əlaqə ilə də bağlı olduğunu vurğulayır:
“Valideyn və müəllim arasında sağlam əməkdaşlıq olmadıqda uşaq təzyiq altında qalır. Uşaq bir tərəfdən müəllimin, digər tərəfdən valideynin gözləntilərini doğrultmağa çalışır və bu, psixoloji yüklənməyə səbəb olur.”
Nəticə: Problemi cəza ilə yox, anlayışla həll etmək olar
Mütəxəssislər yekdil fikirdədir: uşaqlarda dərsə marağın azalması keçici ola bilər, lakin vaxtında düzgün yanaşma göstərilməzsə, bu problem dərinləşə bilər. Valideynlərin əsas vəzifəsi uşağı məcbur etmək deyil, onu anlamaq, dəstəkləmək və potensialını üzə çıxarmaqdır. Dərsə sevgi qorxu ilə deyil, güvən və motivasiya ilə formalaşır.
Nilay
