Həyatın müxtəlif sahələrində – iş yerlərində, məktəblərdə, hətta ailə və ictimai mühitdə – insanlar ya qorxu ilə, ya da yaltaqlıqla idarə olunurlar. Bəzən qorxu motivasiyaedici rol oynayır, amma həddindən artıq olduqda insanlarda stress və passivlik yaradır. Digər tərəfdən, yaltaqlıq, görünüşdə səmimi görünə bilər, lakin uzun müddətdə cəmiyyətdə etibarsızlıq və qərarların düzgün alınmamasına səbəb olur.
Bu kontekstdə, 32gun.az olaraq, qorxu və yaltaqlığın cəmiyyət və təşkilatlara təsirini ətraflı araşdırdıq.
Cəmiyyətimizdə idarəetmə üsulları və insan davranışları mövzusunda mütəxəssislər fərqli yanaşmalar irəli sürür. Sosioloq Aysel İsmayılova hesab edir ki, qorxu və yaltaqlıq cəmiyyət və təşkilatlar üçün fərqli risklər yaradır.
Qorxu: Ölçülü olduqda motivasiyaedici ola bilər
Ekspertin sözlərinə görə, qorxu insanı müəyyən davranışlara yönləndirmək üçün istifadə oluna bilər. “Qorxu ilə idarə edilən insanlar daha çox diqqət və məsuliyyət nümayiş etdirə bilər, amma bu, yalnız ölçülü və düzgün tənzimləndikdə effekt verir. Həddindən artıq qorxu isə insanların yaradıcılıq qabiliyyətini məhdudlaşdırır və uzun müddətdə motivasiyanı əngəlləyir,” – deyə A.İsmayılova vurğulayıb.
Qorxunun müsbət təsiri ilə yanaşı, o, həm də cəmiyyətdə psixoloji gərginliyin artmasına və stressin yığılmasına səbəb ola bilər. Ekspert qeyd edir ki, liderlərin qorxudan istifadə etməsi zamanı şəffaflıq və ölçü vacibdir.
Yaltaqlıq: Uzunmüddətli etibarsızlıq yaradıSosioloq bildirir ki, yaltaqlıq qorxudan fərqli olaraq, uzun müddət ciddi problemlərə yol açır. “Yaltaqlıq real problemləri gizlədir və qərar qəbul etməni çətinləşdirir. İnsanlar yalnız xoş görünmək üçün fikirlərini ifadə edirlərsə, səhv qərarlar daha çox yayılır,” – deyə A.İsmayılova açıqlayıb.
Ekspertin sözlərinə görə, cəmiyyətdə və təşkilatlarda yaltaqlığın hakim olması həm idarəçilərin, həm də digər işçilərin etibarını sarsıda bilər. “Yaltaqlıq həm də problemlərin vaxtında aşkarlanmasının qarşısını alır və uzun müddət ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər,” – deyə o əlavə edib.
Təhlükənin miqyası: Qorxu yoxsa yaltaqlıq?
Aysel İsmayılova nəticə olaraq bildirir ki, qorxu qısa müddətli motivasiya üçün istifadə oluna bilər, lakin yaltaqlıq cəmiyyətin və təşkilatın uzunmüddətli etibarlılığına ciddi təhlükə yaradır. “Qorxu ölçülü və şəffaf olduqda idarəetmə üçün vasitə ola bilər, amma yaltaqlıq hər zaman reallığı əks etdirmədiyi üçün daha təhlükəlidir,” – deyə ekspert vurğulayıb.
Cəmiyyət və təşkilatlarda sağlam idarəetmə üçün liderlərin həm qorxu, həm də yaltaqlıq məsələlərinə diqqətlə yanaşması vacibdir.
